uitnodiging, invitation

IMG_6408L

op en af UITNODIGING

Invitation to the artwalk in Vollezele from 15.08 – 03.09. 2017. My little contribution to this walk made me think a lot about the tough work in the mines. I invite you all to tell what you know about this job in the past and today. You can add it in a reaction on the blog or send it to me: toos.vanliere@lagrandecense.be

Uitnodiging voor de kunstwandeling in Vollezele van 15.08 – 03.09.2017. Mijn kleine bijdrage aan deze wandeling heeft me veel doen nadenken over het zware werk in de mijnen, vroeger en nu. Ik nodig iedereen die daar iets over te vertellen heeft uit, om dat toe te voegen aan deze blog in een reactie, of het mij per email toe te sturen: toos.vanliere@lagrandecense.be

Invitation pour un parcours d’artistes à Vollezele du 15.08 – 03.09.2017. Ma petite contribution à ce parcours m’a fait penser beaucoup sur la vie des mineurs et leurs conditions de travail, dans le passé et aujourd’hui.  Si vous avez des choses à raconter à ce sujet, je vous invite de me les envoyer, soit comme réaction sur ce blog, soit par email à mon adresse: toos.vanliere@lagrandecense.be

texts inEnglish

textes en français

teksten in NL

Link

blegny5Lc

Gisteren de mijn van Blegny bezocht en afgedaald tot min 60 meter. Veel geleerd over dit oerzware werk en eindelijk begrepen hoe het er diep onder de grond aan toe ging. Ook de hellende nauwe kolenaders van soms maar 45 cm hoog gezien, waar de kolen liggend uit losgekapt moesten worden, nadat de steenkappers en dynamiteurs de toegang erheen hadden verschaft. Gids Jan van Bogget, die zelf vanaf 1974 in de mijn van Eisden werkte legde alles heel duidelijk uit. Verschillende keren stond hij stil bij de geschiedenis van de migratie en de bijdrage van ‘de vreemdelingen’, eens de Belgen voor ander werk konden kiezen. Heel tof. Jan houdt een website bij over de Belgische mijnen, zie koolmijnen.be

De mijnwerkers liepen door galerijen naar hun werkplek in één van de kolenaders. Daar aangekomen hingen zij er hun werkkleren op, want door de hoge temperatuur en het vochtgehalte zouden die toch meteen kletsnat zijn. Ook de middagboterham  werd best aan een touwtje opgehangen, anders waren veel kans de muizen er mee weg.

blegny1L

“Ge mocht tussen uw boterhammen leggen wat ge wilde, als ge ze moest opeten zat er toch stof tussen! Alles was zwart. Iedereen nam smout op de boterham, dat was’t goedkoopste. Vlees, dat was niet al te proper, dat was te rap aangeslagen. Ons boterhammen hingen wij aan een haak, in een zakje, een musette, maar op het laatst moesten we ze in een ijzeren doos steken, want tegen dat we gingen eten, hadden de ratten al gedaan met eten. In bois-du Luc was’t zo erg niet, maar in Monceau-Fontaine! Oeioeioei! Ratten, zo groot! Formidabel, dat had ik nog nooit gezien, dat was wreed. Die kwamen daar beneden met het houtwerk. Maar wij lieten ze gerust, ge had daar de tijd niet voor”.

“Een beetje stof op de schup, broek af, … en ge zat daar heel de dag met de goeie reuk. ’t Was onmenselijk”.

Marcel Soen, Vollezele, mijwerker van 1938 tot 1956. (Blz. 165/166 uit: Wij zijn de fossemannen, anders niks. Mijnwerkers getuigen. Herman Vandormael. Galmaarden, Vzw De Mijnwerker, 1991).

 

Blegny-mine

Hier j’ai pu visiter la mine de Blegny, la seule en Belgique où on peut encore descendre. Mon groupe était guidé par un ex-mineur de Limbourg et j’ai vue enfin les veines de charbon, ici d’une hauteur de pas plus que 45 cm dans lesquelles les mineurs se mettaient pour creuser le charbon.

blegny2L

‘Santa Barbara’

‘Santa Barbara’ (werktitel) is een installatie in voorbereiding, voor de kunstwandeling ‘Op&af’, waar ik deze zomer aan deelneem. (http://www.pep-in-gen.be)

Pour lire cette page en FR : introFR

IMG_6254L       qs77hres-jpeg

IMG_6219Lzw       IMG_5594bL

De installatie zal bestaan uit een Barbara-kapelletje (gehaakt in zwerfplastiek), ingeplant in een oude knotwilg. Tegenover de boom zal een houten bankje staan waarop de kunstwandelaar even plaats kan nemen. Wie wil kan er luisteren naar enkele vertolkingen van het Asturische mijnwerkerslied ‘Santa Barbara bendita’.

Het thema is dat van de mijnwerkers uit deze streek en wereldwijd, in vroegere tijden en vandaag de dag (mannen, vrouwen, kinderen).

Na een pauze van enkele jaren is het zwerfplastiek terug in mijn werk, maar dit keer gemengd met andere materialen. Voor deze installatie knip ik opnieuw draden uit plastiek zakjes, knutsel wat met hout, maar maak ook tekeningen in houtskool, experimenteeer met geluid, fotobewerkingen en -transfers, lees boeken, bezoek oude mijnen en zwerf op intenet. Een weerslag van dit maak- en opzoekwerk is te vinden op deze blog (art)PLASTIEKfabrique. De berichten  zijn geordend op datum, te beginnen met het meest recente. Enkele zijn in het Engels of Frans, maar je kunt ook op alleen NL selecteren.

De installatie is nu ongeveer klaar, maar het project is niet af. Het is een work in progress, met als volgende etappe misschien een tentoonstelling en/of de uitgave van dit ‘blogboek’ in één of andere vorm.

Hier alvast het lied ‘Santa Barbara bendita’ in een versie van het mijnwerkerskoor CORO MINERO DE TURON:   https://www.youtube.com/watch?v=kP5aj4C82Zs

IMG_6237L

 

women in mining

IMG_6282L  IMG_6283L

Yesterday I discovered 2 new websites: ‘Women in mining’ and ‘International women in mining’ (http://www.internationalwim.org). I am a bit confused, because they seem to promote the mining sector as a career opportunity for women. IWIM also organises a photo contest and in the jury we find mainly male representative of big mining companies, like De Beers and others…

Interview with Wilhemina Manaso
Mine Manager, BHP Billiton in South Africa shares her experiences and advice for women embarking on a career in the Mining industry…
“There are a lot of barriers caused by my gender; as a woman, if you’re doing well in a male-dominated industry they think you’re having an affair with one of the senior managers. Every time I was promoted, they would say, ‘how come you promoted her? Is she having a relationship with you?’”
Mining is an industry which has always been male-dominated, regardless of geographical location. There have been positive steps which have helped to integrate women into the industry, but females continue to be under-represented and Mining is still largely a man’s domain. The study ‘Mining for talents’, published early in 2013 and conducted by Women in Mining (UK) and Price-Waterhouse Coopers, stated that the mining industry has the lowest number of women on company boards of any industry group worldwide. South Africa is one country which is leading the rest in terms of employing women in the mining and minerals sectors.

(from http://womeninmining.org)

IMG_6281L

werken ‘in situ’

Hoewel mijn installatie voor de kunstroute van Vollezele pas klaar moet zijn over een paar maanden wil ik een keertje ter plaatse werken. Gelukkig is mijn kameraad logistiek erbij om te helpen sleuren met planken en gereedschap.

 

Planken voor het bankje waarop de wandelaars straks even kunnen gaan zitten mijmeren, of naar het lied van Santa Barbara luisteren.  Goed dat we ook een snoeischaar bijhebben om enkele bladeren van de bereklauw weg te knippen en ons daaraan alvast niet te branden.

Planken ook om de sloot over te steken en een werkvlak in de boom te maken, zodat ik niet in de prikkeldraad stap die daar opgeslagen ligt. Ook hier komt de snoeischaar van pas, want hoe jammer ook van het groen, de brandnetels moeten toch maar even weg. Ze zullen wel snel terug hun plaats innemen.

IMG_6225L

 

De wilg is helemaal vermold van binnen en dus is het erg moeilijk om een beetje houvast te vinden voor het beeldje. De latjes die we mee hebben blijken te licht en te klein. Jan besluit naar een vriendin in de buurt te rijden om daar een beter stuk hout te vinden. Intussen haak ik verder aan de achtergrond van de kapel, want ik vind het formaat wel OK.

Het is hier heerlijk werken in dit prachtige landschap en de koekoek roept me steeds vanuit eeen andere hoek toe. Hoe anders zal het geweest zijn voor de mijnwerkers, die na een werkdag (of -nacht) van 10 en een treinreis van ruim 2 uur, te voet naar Vollezele liepen.

Op het veld achter mij priemt de mais intussen door de plastiek banen heen en vraag ik me af hoe dat dan weer opgeruimd wordt. Waarschijnlijk wordt moeder natuur geacht de rommel zelf wel weer af te breken?

IMG_6230L

Na een picknick aan de slootkant vertrekt Jan voor een fietstocht en ik pruts het beeldje in de boom. Tot mijn verrassing blijk ik me te kunnen redden met wat meegenomen electriciteitsdraad en een paar puntig gesneden takken van de vlier, die ik in het vermolmde hout kan steken.

IMG_6237L

Nu nog kijken hoe het past in het geheel. Hoe is de verhouding is met het oorspronkelijke boogje? Zal ik het rode draadje ook nog leggen, of laat ik dat beter achter wege?

IMG_6240L

Thuis gekomen zoek ik naar actuele informatie over plastiek vervuiling en tot mijn verbazing is de informatie erover op het internet nu veel moeilijker te vinden. Wel nog altijd veel onderzoeksresultaten op de site http://www.algalita.com en erg toegangkelijke informatie op http://www.planeetzee.be . Er loopt ook een petitie op Avaaz: https://secure.avaaz.org/campaign/en/choking_on_plastic_a/?pv=75&rc=fb

8 million tons of plastic pour into our oceans every year

 

crocheter le plastique

Depuis ma première visite avec les autres artistes participants au parcours de Vollezele, cette été (http://www.pep-in-gen), j’ai eu l’idée de crocheter une petite chapelle à la mémoire des mineurs de la region. Il est donc temps de commencer à couper des sacs en plastique, pour ensuite crocheter avec. Comme toujours, je travaille sans modèle, mais avec une forme en tête. Voilà le plastique de retour dans mon atelier, pour quelques tests et bricolages. Pour trouver le matériel qui me manque, je fais le tour chez les menuisiers et electriciens des ateliers voisins.

IMG_6055L  IMG_6186L

IMG_6188L

C’est amusant de bricoler comme ça, mais le vrai travail doit être fait ‘in situ’ naturellement. Le weekend prochain Jan et moi iront sur place avec le matos nécessaire pour travailler dans l’arbre et réaliser les choses sur mesure.

Sur place je verrai aussi si mon choix de matériaux et le mélange du plastique et du bois tient la route et surtout: si l’image crée s’intègre bien et ‘parle’.

Pendant ma pause-café je reprends le livre qui je suis en trein de lire en main. L’auteur donne la parole à 40 mineurs du Pajottenland et la Flandre de l’est qui racontent en détail de leur vie et travail. C’est impressionant. (H. VanDoormael. ‘Wij zijn de fossemannen, anders niet’. Galmaarden, vzw De Mijnwerker, 1991)

 

Bib

In de bibliotheek van Halle vind ik een aantal interessante boeken, waaronder het boek ‘Wij zijn de fossemannen, anders niks!’ van Herman VanDoormael (1991, uitg.vzw De Mijnwerker, Galmaarden), met 40 getuigenissen van (toen) nog levende mijnwerkers. Indrukwekkende verhalen van mensen uit Oost-Vlaanderen en Pajottenland, die tussen 1918 en 1960 in de Waalse mijnen werkten. Vijf van hen waren afkomstig uit Vollezele. Ze vertellen waarom ze er gingen werken, welke arbeid ze de deden op dieptes tussen 500 en 1500 meter, maar ook over de chefs, de uren durende treinreis, de gevaren, de ongevallen, het stof dat in hun longen kwam en ook tussen hun middagboterham.

 

meunierL  IMG_6180L

Van Doormael wijdt ook een interessante passage aan het beeld van de mijnwerker in de kunst en illustreert zijn boek met reproducties van Meunier, Paulus en anderen. Frappant toch hoe de wijze van afbeelden altijd van een visie getuigd. Wat ziet/toont de maker van het schilderij, de tekening of de foto? Een slachtoffer van uitbuiting, die lijdt onder de verschrikkelijke werkomstandigheden, een heldhaftige sterke kerel die met zijn fysieke kracht de maatschappij schraagt, een opstandige revolutionair, die op de baricaden springt, of wordt het nederige mijnwerkersbestaan afgeschildert in een sfeer van romantiek?

En ik, wat doe ik ermee? Waarom verdiep ik mij hierin en op welke manier beeld ik het uit?

Bovenstaande tekening (64x45cm) maakte ik naar een schets van Meunier, opgenomen in het boek ‘Wij zijn de fossemannen, anders niks!’, waaruit ook het volgende fragment (blz62):

“Tussen de boterhammen: geen vlees, hè! Want beneden, in de put, was er gas, en daardoor zou het vlees rap slecht geworden zijn, en door de warmte ook. Want het was daar heel warm. Er werkten er veel zonder onderlijfje of iets, alleen met een broek. En op sommige plaatsen stond er water, dan waren wij nat! Ge kunt u niet laten drogen, absoluut niet, ge moest gij verder werken. Smout, anders niets, geen vlees, geen kaas.”

 

 

bois du luc

Pas loin de chez nous, à Bois du Luc/La Louvière se trouve le Musée de la mine et voilà une première occasion d’en apprendre un peu plus. Je peux faire une partie de la visite avec l’auto-guide et je passe d’abord dans les bureaux, ensuite dans la cité, ou je rencontre plusieurs habitants, dont le père a encore travaillé dans cette mine. Le villa du directeur se trouve en face de la cité et m’impressionne à coté des maisons des travailleurs.

IMG_6103L IMG_6104L IMG_6107L

Pour la deuxième partie de la visite je suis accompagnée par Elvis, qui me montre ce qui reste de la mine: l’endroit ou les mineurs descendait et le charbon montait. L’assenceur est tout petit et 12 mineurs devraient s’y presser, comme des sardines dans une boîte. Ce qui m’impressionne aussi c’est le systhème de surveillance, les profondeurs jusquà    1500 m, la salle des lampes, qui permettait aussi de contrôler si tout le monde était remonté, les espaces techniques pour la ventilation et les pompes à eau, la porte ‘guillotine’ qui se fermait lors des grèves, etc.  Enfin, ça vaut un détour!

IMG_6108L

IMG_6115L IMG_6119L

Et, bien heureusement: Barbara était aussi là…

IMG_6110L

Deux semaines plus tard je retourne à Bois du Luc, pour le vernissage de l’exposition ‘Mineurs d’Asie Mineure’. Ce qui me frappe c’est la ressemblance entre les témoignages des mineurs Turques ici dans l’expo et celles des mineurs Flamands dans le livre que je suis en train de lire. Je rencontre plusieurs fils de mineurs, un historien qui fait son doctorat sur ce thème, l’archiviste du musée et d’autres personnes  impliquées dans la réalisation de l’expo.